ABD Başkanı Donald Trump: “DSÖ Pandemiyi Yanlış Yönetti” Açıklamasıyla ABD Örgütten Resmen Ayrıldı
ABD yönetimi, Covid-19 sürecinde Dünya Sağlık Örgütü’nün siyasi etki altında kaldığını ve pandemiyi kötü yönettiğini savunarak örgütten resmen ayrıldı. Kararla birlikte DSÖ, en büyük finansal destekçilerinden birini kaybederken küresel sağlık programlarının geleceği belirsizliğe girdi.
ABD, Birleşmiş Milletler’e bağlı Dünya Sağlık Örgütü’nden resmen ayrıldı. Washington yönetiminin aldığı karar doğrultusunda süreç tamamlanırken, DSÖ en büyük mali destekçilerinden birini kaybetmiş oldu.
ABD Başkanı Donald Trump, Covid-19 pandemisi sırasında DSÖ’nün “Çin merkezli” hareket ettiğini öne sürerek yaklaşık bir yıl önce çekilme sürecini başlatan başkanlık kararnamesini imzalamıştı. ABD’nin resmi ayrılığıyla birlikte bu süreç sona erdi.
“DSÖ Reform Yapamadı”
ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı, çekilme kararının gerekçeleri arasında DSÖ’nün Covid-19 salgınını kötü yönetmesini, reform gerçekleştirememesini ve üye ülkelerin siyasi etkisi altında kalmasını gösterdi. Bakanlık, ABD’nin 2024 ve 2025 yıllarına ait DSÖ aidatlarını ödemediğini, bundan sonraki tüm federal fonların da sonlandırıldığını açıkladı.
Yetkililer, bu kararın DSÖ bütçesinde ciddi bir açık oluşturduğunu ve yüzlerce kişinin işini kaybetmesine yol açtığını bildirdi. DSÖ hukukçuları, ABD’nin yaklaşık 260 milyon dolar tutarındaki aidat borcunu ödemekle yükümlü olduğunu savunurken, Washington yönetimi böyle bir zorunluluk bulunmadığını ifade etti.
ABD Personeli Geri Çağrıldı
ABD yönetimi, Cenevre’deki DSÖ merkezinde ve dünya genelindeki ofislerde görev yapan ABD’li personel ile yüklenicilerin geri çağrıldığını, yüzlerce ortak çalışmanın askıya alındığını ya da tamamen sonlandırıldığını duyurdu.
ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy ile Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ortak açıklamalarında DSÖ’nün “ABD’nin çıkarlarına karşı hareket ettiğini” savundu. Açıklamada, örgütün Cenevre’de bulunan ABD bayrağını iade etmemesi de eleştirildi.
DSÖ: “Bu Karar Küresel Sağlık İçin Kayıp”
DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, ABD’nin çekilmesinin hem ABD hem de küresel sağlık açısından ciddi bir kayıp olduğunu söyledi. Ghebreyesus, DSÖ’nün çocuk felci, HIV/AIDS, anne ölümleriyle mücadele ve tütün kontrolü gibi alanlarda yürüttüğü küresel çalışmalara dikkat çekti.
Örgüt ayrıca, gelecekteki salgınlara hazırlığı hedefleyen ve Nisan 2024’te kabul edilen uluslararası pandemi anlaşmasını hatırlattı. ABD’nin bu anlaşmaya katılmadığı bildirildi.
Küresel Programlarda Belirsizlik
ABD yetkilileri, bundan sonra hastalık gözetimi ve patojen paylaşımı için ikili anlaşmalar yapılacağını açıkladı. Çocuk felci ve HIV ile mücadelede ise sivil toplum kuruluşları ve inanç temelli yapılarla çalışılacağı belirtildi; ancak somut ortaklıklar paylaşılmadı. Küresel grip aşısı geliştirme ve bilgi paylaşım süreçlerine ABD’nin katılımı konusunda da net bir açıklama yapılmadı.
Pandemi Yönetimi Yeniden Gündemde
Covid-19 sürecinde ABD ve Birleşik Krallık dahil birçok gelişmiş ülkenin salgına geç ve yetersiz tepki verdiği yönündeki eleştiriler yeniden gündeme geldi. Eski ABD’li halk sağlığı yetkilisi Drew Altman, yüksek ölüm oranlarının nedenlerinden birinin DSÖ tavsiyelerinin tutarsız uygulanması olduğunu ifade etti.
DSÖ Gündeminde ABD’nin Ayrılığı
DSÖ, ABD’nin çekilme kararının 2–7 Şubat tarihleri arasında yapılacak yönetim kurulu toplantısında ele alınacağını duyurdu. Örgüt, sürecin ilgili yönetim organlarının kararları doğrultusunda yürütüleceğini bildirdi.
